متابی سولفیت سدیم

سدیم متابی‌سولفیت یا سدیم پیروسولفیت که در سیستم نامگذاری IUPAC، برم. ای. سدیم متابی‌سولفیت نامیده می‌شود، یک ترکیب غیر آلی فرمول شیمیایی Na۲S۲O۵ است. این ماده گاهی اوقات به عنوان دی سدیم (metabisulfite) نامیده می شود. از این ترکیب اکثراً به عنوان یک عامل ضد عفونی کننده، آنتی اکسیدان و نگهدارنده استفاده می شود. سدیم متابی سولفیت پودر کریستال شده سولفور دی اکسید با چگالی بین ۱ تا ۱٫۲ Kg/l است و در دمای بالای ۱۲۰ °C تجزیه می گردد. اگر محفظه ای که محلول در آن واقع شده کاملاً عایق بندی نشده باشد به سرعت با رطوبت هوا ترکیب شده و اکسیده می گردد. مقدار آب جذب شده توسط محصول در محفظه بسته به میزان نفوذ بستگی دارد که آن نیز به نوبه خود به درجه حرارت و رطوبت نسبی بستگی دارد. در شرایط نگهداری غلط ، ممکن است به تشکیل دانه های سخت در محصول منجر گردد. تمام انواع سدیم متابی سولفایت به راحتی در آب حل می شوند. در محلولهای آبی به شکل سدیم بی سولفیت است.

 

سدیم متابی سولفیت را می توان از تبخیر محلول سدیم سولفیت اشباع شده با گاز دی اکسید گوگرد تهیه نمود:

۲ HSO3- ⇌ H2O + S2O52-

که در نهایت Na2S2O5 جامد بجا می ماند. سدیم متابی سولفیت در ترکیب با آب باعث جذب اکسیژن موجود در آب و آزاد شدن گاز دی اکسید گوگرد (SO2) می گردد که باعث ایجاد بوی نامطبوعی گردیده و تنفس را دچار مشکل می نماید . آزاد کردن دی اکسید گوگرد باعث تبدیل سدیم متابی سولفیت به یک عامل کاهنده قوی در آب گشته و به همین دلیل نبایستی در رودخانه ها و دریاچه ها ریخته شود چون بطور جدی باعث مختل شدن زندگی حیوانات و گیاهان می گردد. به همین دلیل میزان استفاده از سدیم متابی سولفیت به شدت کاهش یافته و به جای آن حاملهایی چون پیروکسید هیدروژن با تاثیری مشابه و بدون بو جهت استریلیزاسیون تجهیزات استفاده می گردد.

سدیم متابی سولفیت در ترکیب با اسیدها موجب آزاد شدن دی اکسید گوگرد می گردد :

Na2S2O5 + 2 HCl → ۲ NaCl + H2O + 2 SO2

در حرارت بالا نیز این ترکیب دی اکسید گوگرد آزاد کرده و سدیم سولفیت به جا می گذارد :

Na2S2O5 → Na2SO3 + SO2
 

کاربردهای مهم ماده اولیه متابی سولفیت سدیم در صنایع:

  1.  جهت حذف کلر اضافی در آب آشامیدنی
  2. جهت تمیز کردن غشاهای اسمز معکوس آب آشامیدنی در سیستمهای آب شیرین کن
  3. جهت پاکسازی تجهیزات در آبجوسازی خانگی
  4. در موارد خاص جهت از بین بردن اکسیژن از آب تغذیه دیگهای بخار آب
  5. در تصفیه فاضلاب برای مثال از گیاهان آبکاری، جهت خنثی کردن اسید کرومیک جهت حذف کلر اضافه در خنثی سازی سیانیدها
  6. جهت تمیز کردن و سفید کردن پشم ، جوت و سایر الیافهای گیاهی
  7. در رنگرزی پارچه و چاپ برای آماده سازی فتس نیلی و حل کردن دیگر رنگها
  8. جهت حل کردن عصاره های دباغی
  9. در ساخت کاغذ جهت سفید کردن خمیر چوب
  10. در صنایع عکاسی و فیلم جهت آماده سازی حلالهای مناسب برای حمام تثبیت کننده اسیدی
  11. اضافه شده به محلولهای بی حس کننده موضعی ( لیدوکائین و غیره ) جهت جلوگیری از اکسیده شدن آدرنالین تنگ کننده عروق موجود در آنها و در نتیجه افزایش طول عمر محلول
  12. به عنوان یک excipient در برخی از قرص ها، مانند پاراستامول استفاده می شود. تقریبا ۰٫۵ mg در epinephrine autoinjectors مانند EpiPen استفاده می شود.
  13. همچنین به منظور رسوب طلا از اسید طلایی (طلا محلول در تیزاب سلطانی) استفاده می شود.
  14. به عنوان یک عامل سفید کننده در تولید کرم نارگیل استفاده می شود
  15. به عنوان یک منبع تولید SO2 (مخلوط شده با هوا یا اکسیژن) برای تخریب سیانید در فرآیندهای سیانیداسیون طلا تجاری استفاده می شود.
  16. یکی از جنبه های بسیار مهم مرتبط با سلامت این ماده آنست که می توان آنرا به لام خون در یک آزمون تشخیص کم خونی داسی شکل ( و یا هر بیماری مشابه دیگر در تغییر شکل هموگلوبین ) اضافه نمود. مواد باعث از بین رفتن سلولهای داسی شکل ( طی یک پلیمریزاسیون پیچیده) شده و بنابر این وجود یا عدم وجود بیماری تایید گردد.